Heart Health Test at Home: આજકાલ બદલાતી જીવનશૈલી, સતત બેસીને કામ કરવાની ટેવ અને શારીરિક પ્રવૃત્તિના અભાવને કારણે હૃદયની તંદુરસ્તીનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જ જરૂરી બન્યું છે. ઘણા લોકોને એવો સવાલ થતો હોય છે કે તેમનું હૃદય યોગ્ય રીતે કામ કરે છે કે નહીં અને શરીરની ફિટનેસ કેટલી સારી છે.
હૃદયની કાર્યક્ષમતા અને શરીરની ફિટનેસ વિશે પ્રાથમિક અંદાજ મેળવવા માટે કેટલીક સરળ શારીરિક કસોટીઓ ઉપયોગી થઈ શકે છે. ગુજરાત સમાચારના અહેવાલમાં આવી ત્રણ કસોટીઓ વિશે માહિતી આપવામાં આવી છે, જેમાં સીડી ચઢવી, ખુરશી પરથી બેસવું-ઊભા થવું અને કસરત પછી હાર્ટ રેટ કેટલી ઝડપથી ઘટે છે તે જોવાનો સમાવેશ થાય છે.
જોકે આ કસોટીઓ હૃદયરોગનું નિદાન કરતી નથી. હૃદયની બીમારી છે કે નહીં તે જાણવા માટે જરૂર પડ્યે ડોક્ટરની તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
1. સીડી ચઢવાનો ટેસ્ટ: શરીરની સહનશક્તિનો અંદાજ
સીડી ચઢવી એ સામાન્ય શારીરિક પ્રવૃત્તિ છે, પરંતુ તેનાથી શરીરની એરોબિક ક્ષમતા અને શારીરિક સહનશક્તિ વિશે કેટલીક માહિતી મળી શકે છે.
અહેવાલમાં જણાવ્યા પ્રમાણે, આ કસોટીમાં 60 સેકન્ડની અંદર 60 પગથિયાં ચઢવાની વાત કરવામાં આવી છે.
આ દરમિયાન વ્યક્તિને કેટલો થાક લાગે છે, શ્વાસ કેટલી ઝડપથી ચાલે છે અને શરીર મહેનતને કેવી રીતે પ્રતિસાદ આપે છે તે જોવામાં આવે છે.
જોકે દરેક વ્યક્તિ માટે 60 સેકન્ડમાં 60 પગથિયાં ચઢવા સલામત કે યોગ્ય હોય એવું જરૂરી નથી. ઉંમર, અગાઉની બીમારી અને વ્યક્તિની શારીરિક ક્ષમતા પ્રમાણે પરિણામ અલગ હોઈ શકે છે.
ખાસ ધ્યાન રાખો: છાતીમાં દુખાવો, ચક્કર અથવા અસામાન્ય શ્વાસની તકલીફ થાય તો પ્રવૃત્તિ તરત બંધ કરવી. હૃદયરોગ ધરાવતા લોકોએ ડોક્ટરની સલાહ વગર આવી કસોટી કરવાનો પ્રયાસ ન કરવો.
2. ખુરશી પર બેસવા અને ઊભા થવાનો ટેસ્ટ
બીજી કસોટી ખુરશી પરથી વારંવાર બેસવા અને ઊભા થવાની છે. આ કસોટી શરીરના નીચેના ભાગના સ્નાયુઓની તાકાત, સંતુલન અને રોજિંદી હલનચલનની ક્ષમતા વિશે અંદાજ આપે છે.
આ ટેસ્ટ માટે સામાન્ય મજબૂત ખુરશીનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. અહેવાલમાં હાથને છાતી પર રાખીને ખુરશીના ટેકા વગર બેસવા અને ઊભા થવાની પ્રક્રિયા સમજાવવામાં આવી છે.
અહેવાલ અનુસાર, 40 વર્ષથી વધુ ઉંમરની વ્યક્તિ 16થી વધુ વખત આ પ્રક્રિયા કરી શકે તો તેને સારી શારીરિક ફિટનેસનો સંકેત માનવામાં આવ્યો છે. જ્યારે 14થી ઓછા વખત કરી શકતી વ્યક્તિને ફિટનેસ સુધારવાની જરૂર હોઈ શકે છે.
પરંતુ આ આંકડા દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખા લાગુ પડતા નથી. ઘૂંટણની તકલીફ, ઉંમર, સંતુલન અને અન્ય શારીરિક પરિસ્થિતિઓ પરિણામને અસર કરી શકે છે.
આ ટેસ્ટથી સીધું હૃદય સ્વસ્થ છે કે નહીં તે નક્કી કરી શકાતું નથી.
3. હાર્ટ રેટ રિકવરી ટેસ્ટ: કસરત પછી ધબકારા કેટલા ઝડપથી ઘટે છે?
ત્રીજી કસોટી હાર્ટ રેટ રિકવરી સાથે સંબંધિત છે.
જ્યારે આપણે દોડીએ છીએ, ઝડપથી ચાલીએ છીએ અથવા બીજી કોઈ શારીરિક મહેનત કરીએ છીએ ત્યારે હૃદયના ધબકારા વધી જાય છે. પ્રવૃત્તિ બંધ કર્યા પછી આ ધબકારા ધીમે ધીમે ઘટવા લાગે છે.
ધબકારા ઘટવાની આ પ્રક્રિયાને હાર્ટ રેટ રિકવરી કહેવામાં આવે છે.
અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, ત્રણથી પાંચ મિનિટ કાર્ડિયો પ્રવૃત્તિ કર્યા બાદ તરત હાર્ટ રેટ નોંધવામાં આવે છે. ત્યારબાદ એક મિનિટ પછી ફરી ધબકારા માપીને બંને વચ્ચેનો તફાવત જોવામાં આવે છે.
અહેવાલમાં એક મિનિટમાં 25થી વધુ ધબકારાનો ઘટાડો સારી રિકવરી સાથે અને 12થી ઓછો ઘટાડો નબળી ફિટનેસના સંકેત સાથે જોડવામાં આવ્યો છે.
જોકે હાર્ટ રેટ રિકવરીનું અર્થઘટન કસરતની તીવ્રતા, આરામ કરવાની પદ્ધતિ, ઉંમર, દવાઓ અને વ્યક્તિની સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ પર આધારિત હોય છે. તેથી આ આંકડાને હૃદયરોગની ખાતરી કે નિદાન તરીકે ન જોવો જોઈએ.
શું આ ત્રણ ટેસ્ટથી હૃદયની બીમારી જાણી શકાય?
આ ત્રણેય કસોટીઓ શારીરિક ક્ષમતા અને કસરત દરમિયાન શરીરની પ્રતિક્રિયા વિશે પ્રાથમિક માહિતી આપી શકે છે.
પરંતુ કોઈ વ્યક્તિ સરળતાથી સીડી ચઢી શકે અથવા તેનો હાર્ટ રેટ ઝડપથી સામાન્ય થાય, તેનો અર્થ એવો નથી કે તેને હૃદયની કોઈ બીમારી નથી.
હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓ જાણવા માટે ડોક્ટર વ્યક્તિના લક્ષણો, તબીબી ઇતિહાસ અને જરૂર મુજબ યોગ્ય તપાસને ધ્યાનમાં લે છે.
ખાસ કરીને છાતીમાં દુખાવો, અચાનક શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી, બેભાન થવું અથવા અસામાન્ય ધબકારા જેવા લક્ષણોને અવગણવા ન જોઈએ.
હૃદયની તંદુરસ્તી માટે શું ધ્યાન રાખવું?
હૃદયની તંદુરસ્તી માત્ર એક ટેસ્ટના પરિણામથી નક્કી થતી નથી. નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ, સંતુલિત આહાર, પૂરતી ઊંઘ અને સ્વાસ્થ્યની યોગ્ય દેખરેખ પણ મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
ઘરે કરવામાં આવતી ફિટનેસ કસોટીઓ પોતાની શારીરિક ક્ષમતાને સમજવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે, પરંતુ તેને તબીબી તપાસનો વિકલ્પ માનવો યોગ્ય નથી.
મહત્ત્વપૂર્ણ નોંધ: આ લેખ સામાન્ય આરોગ્ય માહિતી માટે છે. કોઈપણ કસરત અથવા ફિટનેસ ટેસ્ટ શરૂ કરતાં પહેલાં પોતાની શારીરિક સ્થિતિનું ધ્યાન રાખવું. હૃદયરોગ અથવા અન્ય ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા હોય તો ડોક્ટરની સલાહ લેવી.
